daags na je verjaardag dronken we enkele lekkere biertjes om dit heuglijk evenement te vieren. De avond was al goed ingezet toen je heel gedecideerd zei: "Yanna, leer mij eens iets over klassieke muziek!". Tegen de tijd dat we aanstalten maakten om huiswaarts te gaan, zei ik al even gedecideerd: "Bram, ik zal wekelijks een muziekblog voor je schrijven met alle klassieke muziek erin verwerkt die je moet kennen!". Het wekelijkse bleek wat optimistisch, maar hier is hij dan toch: de eerste post van de aan klassieke muziek gewijde blog, speciaal voor jou. Beschouw het maar als je verjaardagscadeau ;-)
Waar te beginnen? Bij het begin lijkt me het meest logisch. Mogelijks zat er al muziek in de oerknal, maar als we het over klassieke muziek hebben, moeten we "slechts" teruggaan tot de Middeleeuwen en beperken we ons tot de Westerse wereld. Het is overigens in die periode dat het huidige systeem van muzieknotatie, met noten op een notenbalk, zich ontwikkelde.
De klassieke muziek is begonnen met Gregoriaanse zang, genoemd naar paus Gregorius die er zelfs een professionele zangschool voor oprichtte, de Schola Cantorum. Kerkmuziek dus!
Ze werd in de mis gezongen door mannen en was aanvankelijk monofoon (éénstemmig), in het Latijn en zonder instrumentale begeleiding. Het monotone gezang hielp eigenlijk om op een verstaanbare manier een boodschap over te brengen met de kerkakoestiek, ipv gewoon te spreken. Hier vind je een zeer klassiek voorbeeld van monotone Gregoriaanse zang. Hm, misschien toch niet zo'n goed voorbeeld, dit is beter ;-) Ondertussen kan je in het filmpje ook de muzieknotatie zien (neumenschrift). Ik snap nu de associatie die soms gelegd wordt tussen monotoon en slaapverwekkend....zzzz. Geleidelijk aan werden de koren meerstemmig (organum genoemd) en dit was toch een belangrijke vooruitgang in de muziekgeschiedenis. Als je je eens anderhalf uur helemaal wil onderdompelen, moet je hier naar luisteren. Met de volumeknop open is het bij momenten wel indrukwekkend! In dit filmpje vind je wat meer uitleg over de evolutie van Gregoriaanse zang. Karel de Grote zorgde trouwens voor de verspreiding van deze muziek in het rijk omdat hij een uniforme misliturgie nastreefde.
Gelukkig werd de muziek niet gemonopoliseerd door de tsjeven van toen. Er waren ook leken die zongen over de liefde, het hof en de oorlogen. Men noemde hen troubadours in Frankrijk, minnesänger in Duitsland.
Minnestrelen behoren ook tot die periode, maar zouden wat minder verfijnd zijn dan de troubadours. Hier een voorbeeld van Spaanse troubadoursmuziek. Hier maakte men al eens gebruik van instrumenten zoals de luit, de harp of nog later: het psalterium, de zink of de schalmei. 
Ook slaginstrumenten zoals de trommel en tamboerijn werden gebruikt.
Naarmate de tijd richting Renaissance kroop, werd de muziek expressiever, gevarieerder en dus ook complexer (chance dat we niet zijn blijven haperen bij de Gregoriaanse monotonie!). De kerkelijke en wereldlijke muziek geraakten stilaan met elkaar vermengd in die zin dat de geestlijke tekst werd vervangen door een instrument. Er wordt een onderscheid gemaakt in de Ars Antiqua, de Ars Nova en de Ars Subtilitor stromingen, die hun oorsprong vinden in Frankrijk en noorden van Spanje. Muzikaal vind ik het verschil tussen die stromingen nogal subtiel. Er valt op technisch vlak nog meer te zeggen over deze stromingen (tweestemmig, driestemming, hoeveel tonen er tussen de stemmen zijn, het vastleggen van de duur van de noten, enz), maar dit zou ons te ver leiden.
Nu ik zelf alles beluisterd heb, stel ik vast dat er toch wel weinig instrumenten naast de menselijke stem werden gebruikt in die periode, de muziek van toen klinkt ook erg eenvoudig. Ik kan je echter verzekeren dat het technisch niet zo simpel is om dit bijvoorbeeld met een hedendaags ensemble te spelen, al was het maar omdat er toen amper duiding werd gegeven over ritme.
Hoe het verder evolueert, lees je in het volgende stuk over de Renaissancemuziek!
Referenties:
http://nl.wikipedia.org/wiki/Middeleeuwse_muziek
D.Pogue & S. Speck. Klassieke muziek voor dummies.
www.kunstonderwijs.eu
www.cultkanaal.nl
Geen opmerkingen:
Een reactie posten